Startup giờ không thể chỉ thuyết phục nhà đầu tư bằng tăng trưởng

Startup vẫn được thành lập mới, các quỹ đầu tư vẫn tìm kiếm cơ hội, nhưng việc gọi vốn hiện nay đã khó hơn nhiều so với vài năm trước.

Những doanh nghiệp muốn đi tiếp không còn chỉ cần một ý tưởng hay hay một câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn, mà phải chứng minh được khả năng thương mại hóa, hiệu quả vận hành và năng lực quản trị.

Theo ông Hoàng Đức Trung - Phó Tổng Giám đốc Điều hành VinaCapital Ventures, những thay đổi của dòng vốn, sự trưởng thành hơn của doanh nghiệp và vai trò ngày càng rõ nét của chính sách cho thấy hệ sinh thái startup TP. Hồ Chí Minh đã đi qua giai đoạn phát triển theo chiều rộng và đang bước vào giai đoạn nâng cao chất lượng, chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế.

Nhìn từ cột mốc TP. Hồ Chí Minh lần đầu tiên lọt vào top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu gần đây, ông Trung cho rằng ý nghĩa lớn nhất không nằm ở thứ hạng mà ở niềm tin của nhà đầu tư.

Theo ông, các nhà đầu tư không chỉ nhìn vào từng startup riêng lẻ mà đánh giá cả "chất lượng nền" của hệ sinh thái, từ khung chính sách, hạ tầng tài chính, khả năng thương mại hóa đổi mới sáng tạo cho đến mức độ trưởng thành của doanh nghiệp và sự kết nối giữa hệ thống đào tạo với khu vực doanh nghiệp.

Việc được quốc tế ghi nhận giúp giảm đáng kể rào cản tâm lý đối với những lĩnh vực có độ bất định cao như công nghệ, qua đó thúc đẩy dòng vốn tham gia sớm hơn và mạnh mẽ hơn.

Với cộng đồng startup, đây cũng là dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái đang chuyển từ giai đoạn "hình thành" sang giai đoạn "được kiểm chứng". Các doanh nghiệp khởi nghiệp không còn chỉ cạnh tranh trong nước mà đã bắt đầu bước vào sân chơi khu vực và toàn cầu, nơi tiêu chuẩn về sản phẩm, quản trị và khả năng mở rộng cao hơn nhiều. Điều đó cũng đồng nghĩa hệ sinh thái không thể chỉ tăng trưởng về số lượng mà phải hướng tới chất lượng và giá trị dài hạn.

Theo ông Hoàng Đức Trung, trong khoảng 5 năm qua, hệ sinh thái startup TP. Hồ Chí Minh đã có những chuyển biến mang tính nền tảng và ngày càng tích hợp sâu hơn vào bản đồ công nghệ khu vực.

Sự thay đổi này thể hiện ở ba khía cạnh chính gồm sự trưởng thành của doanh nghiệp, sự tham gia ngày càng đa dạng của dòng vốn và vai trò ngày càng rõ nét của chính sách.

Nếu trước đây nhiều startup tập trung vào việc thử nghiệm mô hình hoặc theo đuổi tốc độ tăng trưởng, thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang khả năng thương mại hóa và mở rộng. Các yếu tố như product-market fit, hiệu quả vận hành và năng lực quản trị doanh nghiệp ngày càng được đặt lên hàng đầu thay vì chỉ chạy theo tăng trưởng nhanh.

Ở góc độ thị trường vốn, nguồn lực dành cho startup hiện đã đa dạng hơn với sự tham gia của cả nhà đầu tư trong và ngoài nước, khu vực công lẫn khu vực tư nhân.

Tuy nhiên, theo ông Trung, thị trường đang xuất hiện một "điểm trũng" khá rõ ở giai đoạn tăng tốc.

Trong khi startup ở giai đoạn hạt giống vẫn có thể tiếp cận vốn và những doanh nghiệp đã đủ lớn vẫn có cơ hội gọi vốn ở các vòng sau, thì các doanh nghiệp ở vòng Series A và Series B - giai đoạn cần nguồn lực lớn để bứt phá quy mô - vẫn gặp nhiều hạn chế.

"Điểm trũng" này cho thấy thị trường đang trở nên khắt khe hơn. Dòng vốn không biến mất, nhưng đang chọn lọc kỹ hơn những doanh nghiệp có khả năng tạo doanh thu, mở rộng thị trường và xây dựng mô hình kinh doanh bền vững.

Theo ông Trung, đây cũng là một trong những dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái đang bước vào giai đoạn sàng lọc và nâng cao chất lượng.

Một thay đổi đáng chú ý khác là vai trò của Nhà nước trong hệ sinh thái khởi nghiệp.

Nếu trước đây Nhà nước chủ yếu đóng vai trò kiến tạo chính sách thì hiện nay đang dần tham gia trực tiếp hơn với vai trò "nhà đầu tư đồng hành", chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân theo nguyên tắc thị trường.

Sự thay đổi mang tính cấu trúc này giúp giảm các rủi ro phi thị trường và tạo nền tảng để dòng vốn dài hạn tham gia vào đổi mới sáng tạo theo hướng bền vững hơn.

Tuy nhiên, để đi xa hơn sau cột mốc top 100 toàn cầu, theo ông Trung, TP. Hồ Chí Minh cần tập trung nhiều hơn vào việc củng cố "hạ tầng mềm" của hệ sinh thái thay vì chỉ mở rộng quy mô.

Trọng tâm lớn nhất là tiếp tục cải thiện môi trường pháp lý và giảm các rủi ro phi thị trường, đặc biệt liên quan đến cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), thử nghiệm sản phẩm mới và bảo vệ nhà đầu tư. Khi khung chính sách rõ ràng và ổn định, các doanh nghiệp công nghệ cao mới có đủ niềm tin để triển khai những mô hình mới ngay tại địa phương.

Bên cạnh đó, Thành phố cần phát triển mạnh hơn các mắt xích trung gian như trung tâm chuyển giao công nghệ, tổ chức định giá tài sản trí tuệ và các mô hình kết nối giữa trường đại học với doanh nghiệp. Đây vẫn là những điểm nghẽn khiến nhiều kết quả nghiên cứu chưa được thương mại hóa hiệu quả.

Theo ông Trung, việc thu hút startup công nghệ chất lượng cao không chỉ phụ thuộc vào khả năng tiếp cận vốn. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một hệ sinh thái có chiều sâu, nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường, dữ liệu, khách hàng và các đối tác chiến lược.

Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, lợi thế của một hệ sinh thái nhiều khi không nằm ở các ưu đãi tài chính mà ở khả năng hỗ trợ doanh nghiệp tăng trưởng.

Dù vậy, đối với các startup, khởi nghiệp thành công mới chỉ là bước đầu. Muốn mở rộng ra khu vực, doanh nghiệp trước hết phải chứng minh được giá trị thực của sản phẩm, không chỉ ở góc độ công nghệ mà còn ở khả năng giải quyết bài toán cụ thể của thị trường và thương mại hóa thành công.

Khi mô hình đã được kiểm chứng và có product-market fit rõ ràng, việc mở rộng mới có ý nghĩa bền vững. Cùng với đó, startup phải đáp ứng những tiêu chuẩn cao hơn về minh bạch, tài chính và chiến lược tăng trưởng. Đây vẫn là khoảng cách khá lớn với nhiều doanh nghiệp trong giai đoạn đầu.

Cuối cùng, theo ông Trung, khả năng tận dụng hệ sinh thái mới là yếu tố mang tính quyết định. Những doanh nghiệp có thể kết nối với các đối tác lớn, tận dụng mạng lưới khách hàng và nguồn lực sẵn có sẽ rút ngắn đáng kể hành trình mở rộng.

Ông cho rằng, để vươn ra khu vực, startup ngay từ đầu cần chuyển từ tư duy tăng trưởng nội địa sang xây dựng một nền tảng doanh nghiệp có thể vận hành theo chuẩn quốc tế, cả về sản phẩm, quản trị và chiến lược dài hạn.

Nguồn: EraNet — đọc bài gốc