Tạp chí Khoa học phổ thông phỏng vấn ông Hoàng Đức Trung: Quỹ đầu tư mạo hiểm địa phương đầu tiên của cả nước

Vừa qua, TP.HCM đã chính thức ra mắt Công ty Cổ phần Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM (HCM VIF JSC), mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm địa phương đầu tiên của cả nước. Nhân Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam (18/5), Tạp chí Khoa học phổ thông thực hiện cuộc phỏng vấn với ông Hoàng Đức Trung về chủ đề “Quỹ đầu tư mạo hiểm TP.HCM – động lực mới cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố”, nhằm làm rõ cơ chế hoạt động của Quỹ, cũng như cơ hội dành cho cộng đồng startup, doanh nghiệp khoa học công nghệ tại TP.HCM.

1. Lần đầu tiên TP.HCM có Quỹ đầu tư mạo hiểm, với pháp nhân vận hành là Công ty Cổ phần Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM. Thưa ông, điều này có ý nghĩa như thế nào trong việc thúc đẩy khoa học công nghệ TP?

Ưu tiên lớn nhất trong giai đoạn tới là các bên trong hệ sinh thái cần cùng nhau tạo dựng một môi trường đủ tin cậy để dòng vốn dài hạn có thể chảy vào đổi mới sáng tạo một cách bền vững. Điều này không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà quan trọng hơn là ở khung chính sách, hạ tầng tài chính và cách thị trường vận hành. Khi các rủi ro mang tính phi thị trường, đặc biệt là rủi ro pháp lý và chính sách, được giảm thiểu, và có thị trường thanh khoản, nhà đầu tư sẽ có thêm niềm tin để tham gia vào các lĩnh vực có mức độ bất định cao như công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Việc TP.HCM thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm theo mô hình công – tư không đơn thuần là bổ sung thêm một nguồn vốn, mà đánh dấu một thay đổi mang tính cấu trúc trong cách Nhà nước tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở việc Nhà nước không chỉ đóng vai trò kiến tạo chính sách, mà trực tiếp trở thành một “nhà đầu tư đồng hành”, chấp nhận chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân theo nguyên tắc thị trường.

Trong bối cảnh các lĩnh vực khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ lõi, luôn đi kèm với mức độ bất định cao, cơ chế này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc “giải tỏa” rào cản tâm lý của dòng vốn tư nhân và quốc tế. Khi Nhà nước tham gia với vai trò vốn mồi và thiết kế cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thị trường sẽ có thêm niềm tin để tham gia sớm hơn vào các lĩnh vực mà trước đây bị coi là quá rủi ro hoặc thiếu hành lang pháp lý rõ ràng.

Quan trọng hơn, quỹ có thể góp phần chuẩn hóa cách dòng vốn chảy vào đổi mới sáng tạo, chuyển từ cách tiếp cận mang tính phong trào sang một cơ chế đầu tư bài bản, có kỷ luật và hướng tới giá trị dài hạn. Đây là nền tảng cần thiết để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của TP.HCM.

2. Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM vừa ra mắt với quy mô 500 tỉ đồng. Việc đầu tiên quỹ sẽ triển khai trong năm nay là gì?

Trong năm đầu tiên, ưu tiên lớn nhất của quỹ sẽ không phải là “đi nhanh về giải ngân”, mà là xây dựng nền tảng vận hành đủ vững theo chuẩn thị trường. Điều này bao gồm việc thiết lập quy trình thẩm định đầu tư chặt chẽ, cơ chế ra quyết định minh bạch và hệ thống quản trị rủi ro phù hợp với đặc thù của đầu tư mạo hiểm.

Song song đó, quỹ sẽ tập trung hình thành danh mục đầu tư ban đầu có tính nền tảng, với cách tiếp cận cân bằng giữa các doanh nghiệp đã có dòng tiền và khả năng mở rộng, với các dự án công nghệ có tiềm năng đột phá dài hạn. Việc xây dựng danh mục theo hướng này không chỉ nhằm tìm kiếm lợi nhuận, mà còn thiết lập “khẩu vị rủi ro” và triết lý đầu tư rõ ràng cho quỹ ngay từ giai đoạn đầu.

Một trọng tâm khác là xây dựng và kích hoạt hệ sinh thái xung quanh quỹ, bao gồm kết nối với các tập đoàn lớn, nhà đầu tư tư nhân và đối tác quốc tế. Trong đầu tư mạo hiểm, vốn chỉ là một phần, còn khả năng giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường, dữ liệu, khách hàng và đối tác mới là yếu tố quyết định tốc độ tăng trưởng.

3. Quỹ sẽ ưu tiên rót vốn cho nhóm doanh nghiệp nào? Những lĩnh vực nào sẽ được xem là trọng tâm đầu tư trong giai đoạn đầu?

Quỹ sẽ ưu tiên các doanh nghiệp công nghệ đã bắt đầu vượt qua giai đoạn thử nghiệm, bước vào giai đoạn tăng trưởng và có dấu hiệu chứng minh được sản phẩm phù hợp với thị trường. Đây là nhóm doanh nghiệp có khả năng hấp thụ vốn lớn và chuyển hóa vốn thành tăng trưởng thực tế trong thời gian tương đối ngắn.

Về lĩnh vực, định hướng trọng tâm là các mảng công nghệ lõi và tạo giá trị dài hạn như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng xanh, cùng với các nền tảng chuyển đổi số có khả năng ứng dụng rộng và thương mại hóa rõ ràng.

Tuy nhiên, cách tiếp cận của quỹ sẽ không dàn trải. Thay vào đó là tập trung chọn lọc vào những phân khúc mà Việt Nam đã có nền tảng nhất định hoặc có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này giúp tối ưu hiệu quả sử dụng vốn và tăng xác suất tạo ra các doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh thực sự.

4. Vì sao quỹ chọn tập trung vào vòng gọi vốn Series A, B, thay vì giai đoạn hạt giống như nhiều quỹ khởi nghiệp khác?

Việc tập trung vào Series A và B xuất phát từ thực tế là đây đang là “điểm trũng” của hệ sinh thái startup Việt Nam. Trong khi giai đoạn hạt giống vẫn nhận được sự quan tâm từ các quỹ nhỏ và angel investor, và vòng tăng trưởng muộn vẫn có vốn quốc tế tham gia, thì giai đoạn tăng tốc lại thiếu các quỹ có khả năng dẫn dắt.

Đây cũng là giai đoạn mang tính bản lề, khi startup cần vốn để mở rộng quy mô, hoàn thiện mô hình kinh doanh và chứng minh năng lực vận hành. Nếu không có nguồn vốn phù hợp, nhiều doanh nghiệp tiềm năng sẽ “kẹt” ở quy mô nhỏ và khó tiến tới các vòng gọi vốn tiếp theo.

Do đó, việc quỹ tham gia vào Series A, B không chỉ giải quyết thiếu hụt vốn, mà còn góp phần nâng cao chất lượng doanh nghiệp thông qua việc áp dụng các chuẩn mực cao hơn về quản trị, tài chính và chiến lược tăng trưởng, kết hợp với hỗ trợ về quản trị và kết nối hệ sinh thái trong và ngoài nước, kỳ vọng sẽ giúp thu hẹp khoảng trống này trong thời gian tới.

5. Điểm đột phá được nhắc nhiều là cơ chế “chấp nhận rủi ro có kiểm soát”, thậm chí cho phép ngưỡng rủi ro tới 50% vốn nhà nước. Cụ thể quỹ sẽ “mạo hiểm” ở đâu và kiểm soát rủi ro đó như thế nào?

“Chấp nhận rủi ro có kiểm soát” trước hết là thay đổi cách nhìn về rủi ro trong đầu tư mạo hiểm. Quỹ không đặt mục tiêu tránh rủi ro trên từng khoản đầu tư, mà quản trị rủi ro ở cấp độ danh mục, chấp nhận có những khoản đầu tư không thành công, miễn là tổng thể danh mục tạo ra giá trị vượt trội trong trung và dài hạn.

Việc “mạo hiểm” sẽ tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng đột phá nhưng mức độ bất định cao, như công nghệ lõi hoặc các mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, rủi ro sẽ được kiểm soát thông qua kỷ luật đầu tư nghiêm ngặt, quy trình thẩm định đa chiều và phân bổ vốn hợp lý giữa các nhóm tài sản khác nhau.

Ngoài ra, việc kết hợp với hệ sinh thái doanh nghiệp và đối tác cũng là một công cụ giảm rủi ro hiệu quả, giúp startup tăng khả năng thương mại hóa và mở rộng, từ đó cải thiện xác suất thành công của khoản đầu tư.

6. TP.HCM đặt mục tiêu nâng quy mô quỹ lên 5.000 tỉ đồng vào năm 2035. Trong 3-5 năm tới, ông kỳ vọng quỹ tạo ra kết quả cụ thể nào để chứng minh mô hình này thành công?

Trong 3–5 năm đầu, thành công của quỹ không nên được đánh giá bằng một vài khoản đầu tư nổi bật, mà bằng khả năng xây dựng được một danh mục đầu tư có chất lượng và tạo ra những doanh nghiệp thực sự có giá trị bền vững, có khả năng cạnh tranh khu vực hoặc toàn cầu, và có tác động tích cực đến hệ sinh thái. Bên cạnh đó, quỹ cần chứng minh được vai trò “dẫn dắt thị trường”, tức là mỗi đồng vốn của quỹ có thể thu hút thêm nhiều đồng vốn từ khu vực tư nhân và quốc tế. Khi điều này diễn ra, quỹ không chỉ tạo ra lợi nhuận tài chính, mà còn kích hoạt một dòng vốn lớn hơn cho toàn bộ hệ sinh thái.

Quan trọng hơn, nếu quỹ góp phần xây dựng được niềm tin thị trường, chuẩn hóa quy trình đầu tư và thiết lập được một cơ chế vận hành minh bạch, thì đó sẽ là những kết quả có tính nền tảng và bền vững hơn bất kỳ chỉ số ngắn hạn nào.

7. Nếu quỹ vận hành đúng kỳ vọng, ông hình dung hệ sinh thái khởi nghiệp và diện mạo công nghệ của TP.HCM sẽ thay đổi ra sao trong 5-10 năm tới?

Trong dài hạn, nếu quỹ vận hành hiệu quả, tác động lớn nhất có thể không nằm ở số lượng thương vụ, mà ở việc thay đổi cách hệ sinh thái vận hành. Quỹ sẽ đóng vai trò như một bệ phóng nền tảng, nơi các ý tưởng táo bạo, các doanh nghiệp công nghệ tham vọng và các dòng vốn dài hạn gặp nhau trong một khuôn khổ minh bạch và kỷ luật, tạo ra giá trị thực bền vững thay vì tăng trưởng ngắn hạn, góp phần định hình một cách vận hành mới cho thị trường đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam.

Startup cũng sẽ phát triển trong một môi trường thuận lợi hơn, nơi họ không chỉ tiếp cận vốn mà còn được kết nối với hệ sinh thái doanh nghiệp, thị trường và đối tác, từ đó rút ngắn đáng kể hành trình từ ý tưởng đến thương mại hóa.

Ở cấp độ thành phố, TP.HCM có thể hình thành một lớp doanh nghiệp công nghệ mới, có khả năng cạnh tranh khu vực, đồng thời thu hút mạnh hơn dòng vốn quốc tế. Khi đó, đổi mới sáng tạo sẽ không còn là một khẩu hiệu, mà trở thành một động lực tăng trưởng thực chất và bền vững cho nền kinh tế.